|
|
 |
| Kırık ve Çıkıklarda İlk yardım |
Kırıklar: Kemik bütünlüğünün çarpma, vurma b. nedenlerden dolayı bozulmasına kırık denir. Kırıklar, trafik kazalarında, merdivenden düşmelerde, buzda kaymalarda vb. durumlarda meydana gelir. Sayılan nedenlerden dolayı en sık görülen kemikler kol, bacak, parmak vb. dir. Kemiklerin kırıldığının ilk belirtisi kırılan yerde ağrının meydana gelmesidir. Kırık bölgeye el dokunulduğunda ağrının şiddeti artar. Ayrıca kırık bölgede şişlik ve kırığın olduğu organda hareket edememe gibi durumlar oluşur. Kırılan kemik ucunun birbirine sürtmesi sırasında oluşan ses de duyulabilir. Kemiğin kırılması sırasında oluşan yaradan kemik ucu dışarı çıkabilir. Açık kırık denilen bu kırıklarda kemiğin ucu görülür. Kırıklarda uygulanacak ilk yardımın ilkeleri iki ana başlık altında toplanabilir. Bunlar ilk yardımın genel ilkeleri ve temel ilkeleridir. Vücutta meydana gelen her türlü kırıkta uygulanacak genel ilke hastanın yavaş ve dikkatli hareket ettirilmesidir. Hareket sırasında kırılan kemik uçlarının çevre dokulara zarar vereceği dikkate alınmalıdır. Kemik uçlarının çevre dokulara zarar vermesi sırasında aşırı derecede ağrı duyulacağı hesaba katılarak hareketler özenli yapılmalıdır.
Kırıklarda uygulanan temel yardım ilkelerini inceleyecek olursak; kırık bölgenin tespit edilmesi (atele alınması), Kanama ve şokun önlenmesi, kazazedenin uygun pozisyonda sağlık kuruluşuna sevk edilmesidir. Açık kırıklarda, kırığın açtığı yara mikrop kopması için steril bezle kapatılır. Kanamanın olması durumunda da tek kemik kırıklarında boğucu sargı uygulanır. Daha öncede belirtildiği gibi boğucu sargıda kan dolaşımı mutlaka kontrol edilmelidir. İlk yardımın temel ve genel ilkelerini açıkladıktan sonra kırılan kemiğin yerine göre ilk yardım uygulaması yapılır. Köprücük kemiği kırıklarında yapılacak ilk yardım kuralları aşağıdaki gibi olmalıdır.
Kırılan köprücük kemiği tarafındaki koltuk altına pamuk yumağı veya bez konularak tülbent ya da eşarp kullanılarak boyuna asılır. Diğer bir ifadeyle üçgen sargı yapılır. Daha sonra askıya alınan kol geniş bir kuşakla göğüs'e bağlanır. Kırığın olduğu bölgede şişmenin önlenmesi için buz uygulaması yapılır. Köprücük kemiği kırıklarında hastanın sağlık kuruluşuna taşınması oturur durumda yapılır. Üçgen sargının yapılamaması durumunda kırık kol ceket veya göleğin iki düğmesi arsından sokularak da tespit edilebilir.
Sponsor
Kol kemiği kırıklarında ilk yardım uygulaması kırılan kol kemiğine göre değişir. Üst kol kemiği kırıkları arasında en fazla görüleni dirsekte meydana gelen kırıklardır. Dirsek kırıklarında uygun ilk yardım yapılmalıdır. Aksi taktirde sakatlıklara neden olur. Bu amaçla dirsek kemiği kırıklarında kol hiç hareket ettirilmeden tespit ettirilir. Üst kol kemiği kırıklarında yara açıksa azlı bezle üzeri kapatılmalıdır. Yarada kanama durumu varsa boğucu sargı da uygulanabilir. Gerekli ilk yardımın yapılmasından sonra hasta en yakın sağlık kuruluşuna sevk edilir. Ön kol kemiği kırıklarında kolun iki yanına tahta parçaları elleri de kapsayacak şekilde konularak tespit edilir. Daha sonra üçgen sargı ile boyuna asılarak zaman kaybetmeden sağlık kuruluşuna götürülür.
Bacak kemiği kırıklarında uygulanacak ilk yardım kırılan kemiğe göre değişir. Üst bacak kemiği olarak da bilinen uyluk kemiği kırıklarında tespit yapılabilmesi için önce dizler ve topuklar arasına yastıkçıklar konulur. Daha sonra ayaklar ve dizler ve topuklar arasına yastıkçıklar konulur. Daha sonra ayaklar ve dizler birbirine bağlanır. Bu sırada hastanın ağrısı artıyorsa ayak ve dizlerin bir birine bağlanmasında ısrarcı olunmamalıdır. Bacak en rahat biçimde tutulmalıdır. Hareket etmesi önlenmelidir. Alt bacak kemiği olan bilinen kaval ve baldır kemiklerinin biri ya da ikisi kırılabilir. Bu kemiklerin kırılması durumunda ayak dışa dönük hale gelir. Kaval ve baldır kemiği kırıklarında tespitin yapılması sırasında ayak bileği ve diz eklemlerini de kapsayacak şekilde yapılır. Bacak kemiği kırıklarının tespiti yapıldıktan sonra hasta sağlık kuruluşlarına götürülerek gerekli tedavileri yaptırılmalıdır.
Kol ve bacak kemiği kırıklarında diğer kırıklarda da olduğu gibi öncelikle yapılması gereken tekniğine uygun bir şekilde tespit yapılmasıdır. Bu amaçla kırık kemiğin tespit edilmesi için ateller ve sargılar kullanır. Ancak her zaman atel bulunması mümkün olmayabilir. O zaman tespit için atel yerine tahta parçaları, cetvel, sandalye bacağı, dal parçası vb. araçlar kullanılabilir. Tespit sırasında dikkat edilecek bir diğer kural da tespit için kullanılan tahta, dal parçası, cetvel vb. araçların doğrudan kırılan organa değmemesini sağlamaktır. Bu amaçla organın çevresi pamuk, bez vb, şeylerle desteklenmeli daha sonra tespit işlemine geçilmelidir. Ayrıca tespit işlemi sırasında kan dolaşımı önlenmemelidir. Çeşitli bölgelerdeki kırıklarda uygulanacak tespit işlemini aşağıdaki gibi özetleyebiliriz.
Üst kol kırıklarında tespit yapılırken atellerden birisi kolun dış kısmına diğeri de göğüs ile kol arasına yerleştirilmelidir. Kolun dışına konulan atel dirseğe kadar uzun olmalıdır. Ön kol kırıklarında tespit yapılırken ateller kolun üstüne ve altına olacak şekilde yerleştirilir. Atelin uzunluğu dirsekten parmak uçlarına kadar olmalıdır. Tespit yapıldıktan sonra kol 90 derecelik açı yapacak şekilde sargı bezi, eşarp vb. şeylerle boyuna asılmalıdır. Bacak kemiği kırıklarında kullanılan atelleden birisi koltuk altlarından ayaklara kadar uzanacak şekilde vücudun yan tarafına yerleştirilir. Diğer atel ise bacağın iç kısmına konularak tespit yapılır. Tespit yapılması sırasında, açık yaralar yoksa ceket, pantolon gibi giysiler çıkarılmaz, açık yaraların olması durumunda ise yaranın bakımı için giysiler kesilerek çıkarılmalıdır. Kol ve bacak kırıklarında tespit e diğer ilk yardım kuralları uygulandıktan sonra hasta en yakın sağlık kuruluşuna götürülmelidir.
Kaburga kırıklarında kırığın tespiti için iki üçgen sargı kullanılır. Üçgen sargılardan birincisi, hastaya derin bir nefes vermesi söylendikten sonra uygulanır. Hasta derin bir nefes verdikten sonra sargı koltuk altından geçirilerek kırık olmayan taratan düğümlenir. İkinci sargı ise hasta nefes verdikten sonra uygulanır. Birinci sargıyı 3/4 oranında kapatacak şekilde olmalıdır. Sargıların sıkı bir şekilde uygulaması yapıldıktan sonra kırık taraftaki kol üçgen sargı ile boyuna asılır. Daha sonra hasta oturur durumda sağlık kuruluşuna götürülür.
Sponsor
Omurga kırıkları oldukça tehlikeli kırıklardandır. Genellikle trafik kazaları ve yüksekten düşülmesi sırasında meydana gelir Omurga kırıkları tehlikesi olduğundan omurga kırığı şüphesi olan durumlarda hasta kesinlikle hareket ettirilmeden sağlık grevlilerinin gelmesi beklenmelidir. Omurga kırıklarındaki ilk yardım uygulamaları aşağıdaki gibidir.
Omurga kırıklarında yukarıda da belirttiğimiz gibi zorunlu olmadıkça hasta yerinden oynatılmaz. Hastayı oturtmak veya ayağa kaldırmak oldukça tehlikelidir. Omurga kırığında şüphe edildiğinde hasta kaldırılmadan altına sedye konulur Sedye olmaması durumunda kapı yada geniş tahta da aynı amaç için kullanılabilir. Sedye ya da benzeri bir şeye hasta yatırıldıktan sonra baş ve boyun kısmı iki taraftan desteklenir. Böylece hastanın hareketi önlenir. Sedyedeki hastanın hareket etmemesi için geniş sargılar kullanılarak sedyeye bağlanır. Eğer varsa koltuk altından ayağa kadar tahta atel uygulanabilir. Daha sonra hasta sağlık kuruluşuna sevk edilir. Sağlık kuruluşlarına, hasta oturtulmadan ve hareket ettirilmeden ulaştırılmalıdır. Böylece felç ve duyu kayıplarının oluşması önlenir.
Çıkıklar: Oynar eklemlerdeki kemiklerin eklem bağları ve eklem kapsülü zorlayan bir hareket sonucunda ya da ters bir hareketle eklem yerlerinden ayrılmasına çıkık denir. Çıkıklar genellikle omuzlarda, parmaklarda, çenede, dizlerde, bilekte, kalçada ve dirsekte meydana gelir. Çıkıklarda, eklem yerlerinde şiddetli ağrı hissedilir. Eklem hareket edemez duruma gelir. Çıkık yerinde şekil bozukluğu görülür. Ayrıca çıkık yerinde eziklik ve morluk görülür. Kısa bir zaman sonra ise şişlik başlar. Çıkıkta uygulanacak ilk yardım aşağıdaki gibi olmalıdır.
Çıkık eklem rahat konuma getirilir. Daha sonra eklem, pamuk, yastık, vb şeylerle desteklenir. Eklemin hareket etmesi önlenir. Çıkık yumuşak pamukla desteklendikten sonra üçgen sargı veya uygun bir askıya alınır. Eklem yerine soğuk uygulanarak sağlık kuruluşuna götürülür. Çıkıklarda dikkat edilecek önemli bir kura çıkan kemiğin yerine konulmasına çalışmamaktır. Çıkığın yerine konulmasına çalışılması sırasında eklem çevresindeki dokular zedelenebilir. Bu amaçla çıkıklarda gerekli ilk yardım uygulandıktan sonra başka hiç bir şey yapılmadan hasta sağlık kuruluşuna, hastaneye götürülmelidir.
