|
|
 |
| Yanıklar ve İlk yardım |
Ateş, sıcak sıvılar, güneş ışınları, radyasyon vb. fiziksel etmenler ile asitler ve alkaliler gibi kimyasal etmenlerin vücudun çeşitli doku ve organlarında oluşturduğu yaralara yanık denir. Yanıklarda vücut dokularında meydana gelen belirtiler; deride kızarma, deride su toplanması, çok şiddetli ağru duyulması, deride ve deri altı dokularda harabiyet görülmesidir.
Günlük hayatta yanık çok sık meydana gelir. Genellikle 2-7 yaş grubunda sık görülen yanıklar, değişik derecelerde görülür. Yanıklar vücut dokularının yanma derecesine yani deri ve deri altı dokuların yanmasına göre üç gruba ayrılır. Bunlar; birinci derecede yanıklar, ikinci derecede yanıklar, üçüncü derece yanıklar olarak adlandırılır.
Sponsor
Birinci derece yanıklar: Zedelenmenin olmadığı sadece derinin üst tabakasındaki yanıklardır. Bu tür yanıklarda derinin bütünlüğü bozulmaz. Deride ağrı hissedilir.
İkinci derece yanıklar: Deri üzerinde kırmızılıklar oluşur. Ayrıca yanan kısımdaki deride, su kabarcıkları meydana gelir. İkinci derece yanıklarda derinin epidermis kısmı yanmış durumdadır. Epideris zarar gördüğünde yanık olan kısım mikroorganizmalar için açık bir kapıdır.
Üçüncü dereceden yanıklar: Üçüncü derece yanıklarda derinin bütünlüğü bozulmuştur. Bu yanık şeklinde altı dokular ve kaslar da yanığa katılır. Yanıkların sınıflandırılması bazen kemik ve kasların yanması dikkate alınarak dördüncü derece veya beşinci derece yanıklar şeklinde de olabilir. İleri derecedeki bu yanıklarda kömürleşme olacak şekilde yanık oluşur. Yanıklarda yanığın derecesi yanında yanığın yüzeyi de önemlidir. Yanık yüzeyi genişledikçe, hasta için tehlike oranı da artar. Yanık yüzeyinin genişliği doku sıvısı kaybını artırdığı gibi mikroorganizmaların enfeksiyonu için daha geniş yüzey oluşturur. Vücuttaki yanık yüzeyi genişliği "dokuzlar kuralı" na göre belirlenir. Dokuzlar kuralı ile yanık yüzdesi hesaplanır. Bu kurallara göre; baş %9, Göğüs önü %9, göğüs arkası %9, her bir kol %9 olmak üzere iki kol %18, karın %9, karın arkası %9, her bir bacağın alt kısmı %9, üst kısmı %9 olmak üzere %18`dir. İki bacak toplamı %36`dır. Vücudun geriye kalan %1'lik kısmı ise genital bölgeyi oluşturur. Dokuzlar kuralına göre vücut yüzeyinin %30'luk kısmında yanık meydana gelirse kişinin hayatı tehlikeye girer. Yanık yüzeyi %30'u geçtiği zaman hayat tehlikeye girdiğinden yanan kişiye acil yardım uygulanmalıdır.
Sponsor
Yanık yüzeyinin genişliğine bağlı olarak kişide yanık şoku denilen durumun oluşması riski yüksektir. Yanık şokunda yanığın neden olduğu sinirsel uyarılarla kan plazması doku içine sızar. Dolayısıyla yanığın olduğu kısımlarda hızlı bir plazma kaybı oluşur. Sızan plazma yanıklardaki sulanmanın nedenidir. Yanık sırasında oluşan zehirli maddelerin kana geçmesiyle vücudun diğer dokularına yayılması söz konusudur. Kan yoluyla vücuda dağılan bu zehirli maddeler ve yanıkta oluşan şiddetli ağrılar yanık şokunun oluşmasına neden olur. Hastada şok oluşması durumunda şoklarda uygulanacak ilk yardım kurallarının uygulanmasına geçilir. Şiddetli ağrıyı gidermek ve enfeksiyon oluşmasını önlemek için gerekli tedbirler alınır.
Yanıklarda uygulanacak ilk yardım tekniği ise şöyle olmalıdır; Kazazede hala alevli bir şekilde yanıyorsa, şahsın havayla temasını kesmek için üzeri kalın örtü, ceket vb. ile örtülür. İlk yardıma başlamadan önce eller bol sabunlu su ile yıkanır. Yanık yaralarına elle dokunulmamalıdır. Yanık yeri bol soğuk su ile 10 - 15 dakika yıkanmalıdır. Yanık yerine diş macunu salça vb. maddeler sürülmemelidir. Bu maddelerin yerine temiz vazelin sürülmeli, vazelin yoksa hiç bir şey sürülmemelidir. Yanık üzerinde su kabarcıkları yoksa, fazlı bez veya temiz bir bezle hafif sıkı sargı uygulanır. Hasta, terletilmeyecek kadar sıcak tutulur. Hasta, zaman kaybedilmeden sağlık kuruluşuna nakledilir. Konunun başında da açıkladığı gibi yanıklar genellikle 2-7 yaş grubunda sık görülür. Güneş yanıkları genelde yaz aylarında görülmesine karşın diğer yanıklar kış aylarında daha çok görülür. Bunun nedeni küçük çocukların sobaya temasları veya oba üzerindeki suyu dökmeleridir.
